Κυριακή, 21 Ιανουαρίου 2018

2018 ... θνησιγενή ονόματα



το Κράτος του Αλέξανδρου

Η Πρώτη Ιουστινιανή … δηλαδή … η περιφέρεια των Σκοπίων[i]

Η σημερινή Βαλκανική χερσόνησος ελέγετο κατά τους ρωμαϊκούς χρόνους Ιλλυρικόν, από δε του Μεγάλου Κωνσταντίνου μόνον το δυτικόν τμήμα αυτής,από του Δουνάβεως μέχρι της Ελλάδος μετά της Κρήτης, των Κυκλάδων νήσων και των Σποράδων. Όταν το κράτος διενεμήθη μεταξύ Ουάλεντος και Ουαλεντιανού, εγεννήθη ζήτημα περί του Ιλλυρικού, το οποίον το 379 παρεχωρήθη προς διοίκησιν υπό του Γρατιανού εις τον Θεοδόσιον τον Μέγαν. Μετά τον θάνατον τούτου ο Στιλίχων ήθελε να κυβερνήση αυτός το Ιλλυρικόν και δι’ αυτό επενέβη εις τα πράγματα της Ανατολής κατά τα πρώτα έτη του Αρκαδίου. Και πολιτικώς μεν παρέμεινε πλέον το Ιλλυρικόν υπό την διοίκησιν του Βυζαντίου, εις το οποίον προσετέθη το 437 και το λεγόμενον δυτικόν Ιλλυρικόν με πρωτεύουσα το Σίρμιον, αλλ’ αξηκολούθησε να εξαρτάται από την εκκλησιαστικήν δικαιοδοσίαν του Πάπα. …
Αντιπρόσωπος του Πάπα εις το Ιλλυρικόν ήτο ο επίσκοπος Θεσσαλονίκης, αλλ’ ο Ιουστινιανός ιδρύσας εις την πατρίδαν του, την περιφέρειαν των σημερινών Σκοπίων, την μητρόπολιν της Πρώτης Ιουστινιανής περιώρισε προσωρινώς την δικαιοδοσίαν της Θεσσαλονίκης. Η Πρώτης όμως Ιουστινιανή δεν ήκμασε, διότι αι επιδρομαί των Αβάρων και Σλάβων επέφεραν καταστροφάς εις το βόρειον Ιλλυρικόν και δεν έχομεν ειδήσεις περί αυτής μετά το 602.
… Οι Σλάβοι από του Ηρακλείου εγκαθίστανται προς νότον του Δουνάβεως, αλλά βέβαια βαθμηδόν και όχι χωρίς εμπόδια.
Επί Ηρακλείου αναφέρεται και επίθεσις Σλάβων ή Σλάβων και Αβάρων κατά της Θεσσαλονίκης[ii], η οποία δεν επέτυχεν, αλλά πάντως συνετέλεσε να φέρη Σλάβους νοτιώτερα και δι’ αυτό γίνονται επί των διαδόχων του Ηρακλείου εκστρατείαι των αυτοκρατόρων του Βυζαντίου κατ’ αυτών εις την ανατολικήν Μακεδονίαν. Τα θαύματα του Αγίου Δημητρίου αναφέρουν[iii] διαφόρους Σλαβικάς φυλάς εις την Μακεδονίαν. Το γραφέν όμως[iv] ότι ήδη υπήρχαν «Σκλαβηνίαι» εις την κυρίως Μακεδονίαν δεν είναι ακριβές. Εις την Ροδόπην και τον άνω Στρυμώνα κατώκησαν πυκνότεροι οι Σλάβοι και αυταί αι περιφέρειαι ωνομάσθησαν Σκλαβηνίαι.
Ο Κώνστας επωθελήθη τας αραβικάς ανωμαλίας διά να αναλάβη τον αγώνα (568) κατά των Σλάβων, οι οποίοι είχαν φθάσει μέχρι Μακεδονίας[v]. Αύτη είναι η πρώτη μαρτυρία ασφαλούς εγκαταστάσεως των Σλάβων εις την Μακεδονίαν.
Όπως ο Κώνστας Β΄, ηναγκάσθη να εκστρατεύση και ο Ιουστινιανός Β΄ κατά των Σλάβων της Μακεδονίας, ίσως κατά το 688, ότε επροχώρησε μέχρι Θεσσαλονίκης[vi], τότε δ’ άλλους ηχμαλώτισε, άλλους «ομολογία παρέλαβε»[vii] και μετώκισεν εις το θέμα Οψίκιον της Μικράς Ασίας ήτοι εις την Βιθυνίαν.
Το 747 συνέβη φοβερός λοιμός («θανατικόν» κατά τον Θεοφάνη 1, 429), ο οποίος ηραίωσε τον πληθυσμόν της Κωνσταντινουπόλεως. …
Εξ αφορμής του λοιμού αναφέρεται το πρώτον η ασφαλής ύπαρξις Σλάβων εν Ελλάδι υπό του Κωνσταντίνου Πορφυρογεννήτου[viii]: «εσλαβώθη δε πάσα η χώρα και γεγονε βάρβαρος, ότε ο λοιμικός θάνατος πάσα εβόσκετο την οικουμένην (=Βυζαντινόν Κράτος), οπηνίκα Κωνσταντίνος, ο της κοπριάς επώνυμος (=Κοπρώνυμος) τα σκήπτρα των Ρωμαίων διείπε αρχής»


[i] Κωνσταντίνου Ι. Αμάντου, «Ιστορία του Βυζαντινού Κράτους», τόμος πρώτος, Σελ. 170-171, 290-291, 325, 334-335, 362-363, εν Αθήναις 1939

[ii] Tafrali, ενθ’ ανωτ. Σ. 108 και 118. Ίσως εις τας επί Ηρακλείου επιδρομάς αναφέρεται και η ανωτέρω εικών σ. 274 του Αγίου Δημητρίου. Επίσης σχετική είναι και η εξής επιγραφή του Αγίου Δημητρίου : «Κτίστας θεωρείς του πανενδόξου δόμου, εκείθεν ένθεν μάρτυρός Δμητρίου του βαρβάρων κλύδωνα, βαρβάρων στόλον μετατρέποντος και πόλιν λυτρουμένου»

[iii] Migne PG. τ. 116 στ. 1325 : «πλήθος άπειρον … Δρογουβιτών, Σαγουδατών, Βελεγεζητών, Βαϊουνητών, Βερζητών και λοιπών εθνών».

[iv] Diehl – Marcais 1, 152.

[v] Θεοφαν 1.347. Jirecek, Gesch. D. Serben, 1, 106. Προς την εκστρατείαν του Κώνσταντος εσχετίσθη (ΒΖ τ. Ι7 [1908] σ. 380) επιγραφή του αγίου Δημητρίου περί της οποίας έγινε λόγος ανωτέρω.

[vi] Προς την εκστρατείαν κατά των Σλάβων και την πιθανήν εις Θεσσαλονίκην είσοδον του Ιουστινιανού Β΄ αναφέρεται, νομίζω, και η εν CJG αρ. 8642 επιγραφή, η οποία εκεί σχετίζεται υπό του εκδότου προς τον Ιουστινιανόν Α΄: «Ω μεγαλομάρτυς Δημήτριε, μεσίτευσον προς Θεόν, ίνα τω πιστώ σου δούλω, τω επίγειω βασιλεί Ρωμαίων Ιουστινιανώ δοίη μοι νικήσαι τους εχθρούς μου και τούτους υποτάξαι υπό τους πόδας μου»

[vii] Νικηφ. Ιστορ. Σ. 36 – Πβλ. Θεοφάν. 1, 364.


[viii] Κ. Πορφυρ. Τ. 3, 53 (περί θεμάτων)

Δευτέρα, 1 Μαΐου 2017

Οικονομική Ιστορία




"Είδα τότε ότι ό,τι κάμωμε, θα το κάμωμε μονάχοι και δεν έχομε ελπίδα καμμία από τους ξένους" 
Θ. Κολοκοτρώνης

Από τις οικονομικές ατυχίες των Ελλήνων[i]

Η ιστορία … του ελληνικού δημοσίου χρέους, ιδίως του εξωτερικού, από της Ανεξαρτησίας μέχρι των ημερών μας, είναι αρκετά αξιόλογος και διδακτική. Οι Έλληνες εις το κεφάλαιον τούτο υπήρξαν ή ατυχείς ή, κατά κανόνα, θύματα εκμεταλλεύσεως άνευ ορίου. Παρεσχέθησαν τα δάνεια εκ του εξωτερικού είτε εις περιπτώσεις, καθ’ ας δεν ηδύνατο άλλως να γίνη, είτε οσάκις εδημιουργείτο η εντύπωσις ότι η Ελλάς προσεφέρετο διά κερδοφόρον τοποθέτησιν αλλοδαπού χρήματος, κατά κανόνα δε υπό βαρείς όρους. Εις την πρώτην κατηγορίαν υπάγονται κατ’ εξοχήν το δάνειον των 60.000.000 φράγκων της Βαυαροκρατίας, μεταγενεστέρως δε τα μετά τον πόλεμον του 1897 και την καταστροφήν του 1922.
Οι όροι και αι συνήθεις συνθήκαι της δανειοδοτήσεως ωδήγησαν εις διαδοχικάς πτωχεύσεις. Η πρώτη, συνδεομένη με το δάνειον των 60 εκατομμυρίων, συμβαίνει το 1943. Εάν συμπεριληφθή και η κατά το 1827 αναστολή της υπηρεσίας των δανείων της Επαναστάσεως, τότε η οθωνική πτώχευσις είναι η δευτέρα …
Ο Καποδίστριας πρώτος είχε διαπιστώσει την ανάγκην της παροχής του δανείου αυτού. … Μόνον με το δάνειον αυτό θα ήτο δυνατόν να επιτευχθή συμβιβασμός διά την τύχην των δανείων του Αγώνος, δηλαδή των ετών 1824 και 1825, και θα καθίστατο δυνατή η αντιμετώπισις των μεγάλων προβλημάτων της χώρης. … Ο Καποδίστριας απέτυχεν εις την προσπάθειάν του εκείνην. Ο Όθων όμως επέτυχε. … Είχον φθάσει τα πράγματα εις το απροχώρητον. … Το αδιέξοδον ετρόμαζε τας τρεις Δυνάμεις. … Παρεσχέθη δε το δάνειον εις τρεις δόσεις, εκ των οποίων αι δύο πρώται δεν συνήντησαν σοβαράς δυσχερείας.
Διά την τρίτην όμως εχρειάσθη πλέον να ασκήση ολόκληρον την επιρροήν του ο Πάλμερστον.
Χαρακτηριστικόν επίσης είναι ότι η σύναψις του δανείου των 60 εκατομμυρίων ουσιαστικώς εγένετο μεταξύ Βαυαρίας και των τριών Δυνάμεων. Η Ελλάς δεν εξέφρασεν ούτε γνώμην. Αλλά και εδαπανήθη ουσιαστικώς πάλιν κατά τον ίδιον τρόπον, διότι, λόγω του ισχύοντος τότε καθεστώτος της απολυταρχίας, οι Έλληνες ηγνοούντο. Εις την πραγματικότητα, το δάνειον ή εσπαταλήθη ή εχρησίμευσε προς πληρωμήν τοκοχρεωλυσίων, και μόνον κατά πολύ μικρόν ποσοστόν εξυπηρέτησεν αληθώς εθνικούς σκοπούς. … Αν δεχθώμεν την άποχην του Ευνάρδου, το δάνειον υπήρξεν εν από τα σπουδαιότερα αίτια της μεταπολιτεύσεως του 1843. Χαρακτηριστική είναι άλλωστε η προηγηθείσα πίεσις των τριών Δυνάμεων έναντι του Όθωνος προς εξυπηρέτησιν του δανείου. Από της παραιτήσεως ιδίως της κυβερνήσεως Μαυροκορδάτου το 1841 η πίεσις κατέστη συστηματική και αφόρητος. Ο Όθων, ευρεθείς τότε εις δύσκολον θέσιν, διά να αντιμετωπίση την κατάστασιν, χωρίς να επιβάλη φόρους, απεφάσισε να πραγματοποιήση μεγάλας οικονομίας. Έφθασε μέχρις απολύσεως υπαλλήλων και κρατήσεων εκ του μισθού των διατηρηθέντων. Εξοικονομήθησαν τοιουτοτρόπως 850.000 δραχμών, εις τας οποίας προσετέθη και ποσόν ετησίως εκ της βασιλικής χορηγίας εκ δραχμών 200 χιλιάδων. Εγένετο δε η προσφορά αυτή του Όθωνος με την δήλωσιν ότι θα συνεχίζετο «… και εις τα εξής έτη έως ου εισαχθή τελεία ισορροπία των εσόδων και εξόδων». Το εξοικονομηθέν εν τούτοις ποσόν δεν εθεωρήθη επαρκές. Αι τρεις εγγυήτριαι του δανείου των 60 εκατομμυρίων Δυνάμεις, συνελθούσαι εις το Λονδίνον, ηξίωσαν οικονομίας τάξεως 3.600.000 δραχμών και επέμενον παρ’ όλας τας εκ της ελληνικής πλευράς παραστάσεις. Ο Όθων ηναγκάσθη τότε να προβή εις περικοπήν εκ πάντων των κλάδων της διοικήσεως μηδ’ αυτού του στρατού εξαιρουμένου, τον οποίον περιώρισεν εις δύναμιν 5.000 περίπου ανδρών. Αλλά μάτην, η πίεσις συνεχίζετο … Επελθούσης εν τούτοις της μεταπολιτεύσεως, πάσα η εξυπηρέτησις του δανείου ανεστάλη χωρίς καμμίαν διαμαρτυρίαν των εγγυητριών τριών Δυνάμεων. Τας ελληνικάς υποχρεώσεις τας ενεθυμούντο βραδύτερον, ως παρετήρησεν ο Α. Ανδρεάδης, οσάκις ήθελον να μας φαίνωνται δυσάρεστοι. Και φυσικά τούτο δεν συνέβαινε σπανίως. Εν πάση περιπτώσει υπό τοιαύτας συνθήκας κάθε σκέψις εξωτερικού δανείου απεκλείετο.
Επέτυχεν όμως ο Όθων, αντιθέτως προς τον Καποδίστριαν, εις την λειτουργίαν του τραπεζικού συστήματος. Η κατά το 1841 ίδρυσις της Εθνικής Τραπέζης της Ελλάδος εσημείωσε την φοράν αυτήν επιτυχίαν. Διότι προηγούμεναι προσπάθειαι είχον αποτύχει. … Είχε καταστεί συνείδησις εις τον λαόν η ανάγκη της υπάρξεως τραπέζης, την οποίαν όλοι πλέον εβλεπον ως πανάκειαν. Εγίνετο δηλαδή σύγχυσις της ιδρύσεως της Τραπέζης με την λύσιν των οικονομικών προβλημάτων, που αντιμετώπιζεν η χώρα. … Όταν δε το 1841 εκλήθη ο Α. Μαυροκορδάτος να σχηματίση κυβέρνησιν, το λαϊκόν αίτημα είχε καταστή τρίπτυχον : Θρησκεία, Σύνταγμα, Τράπεζα.
Εις την Τράπεζαν παρεχωρήθη εκδοτικόν προνόμιον. Ανεγνωρίσθη όμως αύτη ταυτοχρόνως και ως προεξοφλητική, εμπορική και κτηματική. Το κεφάλαιόν της καθωρίσθη εις 5 εκατομμύρια δραχμών διηρημένον εις 5.000 μετοχάς, εκ των οποίων τας 1.000 εκράτησεν η Ελληνική κυβέρνησις. Γνωστότεροι εκ των πρώτων μετόχων είναι ο Ευνάρδος και ο Γ. Σταύρος, ο Λουδοβίκος της Βαυαρίας, οι αδελφοί Ρότσχιλδ, ο Νικ. Ζωσιμάς και μερικοί άλλοι.


[i] Σπ.Β. Μαρκεζίνη, «Πολιτική Ιστορία της Νεωτέρας Ελλάδος»,σ.σ. 108 κ.επ. (το δάνειον των 60.000.000 φράγκων) και σ.σ. 115 κ.επ. (η ίδρυσις της Εθνικής Τραπέζης)

Κυριακή, 1 Ιανουαρίου 2017

Πτωχο...χρονιά 2017



μπορεί η πτώχευση να είναι η λύση ;

Η πτώχευσις[i]

Επί δεκαοκτώ μήνες ο Γορτύνιος πολιτικός (Θ. Δηλιγιάννης) προσπαθούσε να βαστήξει στους ώμους του το βαρύ φορτίο του δημοσίου χρέους. Είχε επικεντρώσει το ενδιαφέρον του στην αποσόβηση της πτωχεύσεως, την οποία βεβαίως δεν απέφυγε ύστερα η κυβέρνησις Τρικούπη. Ο Συγγρός επέμενε, στις ιδιωτικές συνομιλίες του, να τονίζει την ανάγκη ταχυτέρας συνεννοήσεως με τους δανειστές, διότι όλα τα στοιχεία και η μελέτη της καταστάσεως τον είχαν πείσει ότι καμμία κυβέρνησις δεν μπορούσε να αποφύγει την πτώχευση.

Γι’ αυτό, σε όποιον τον ρωτούσε για την οικονομική κατάσταση και περί ενδεχομένης πτωχεύσεως απαντούσε στερεότυπα : «Να απομακρύνουμε την πτώχευση ναι, αλλά να την αποφύγουμε όχι !».
Η συνέχεια είναι γνωστή. Ο Θ. Δηλιγιάννης έπεσε και ο Τρικούπης ανήγγειλε το 1893 ότι η Ελλάς ευρίσκετο σε αδυναμία να εκπληρώσει τις υποχρεώσεις της προς τους δανειστές, που σήμαινε την πτώχευση του κράτους.
Εάν μεταφερθούμε μία δεκαετία αργότερα, στις αρχές του 20ου αιώνος, θα διαπιστώσουμε πως η λέξις «κρίσις» είχε απομακρυνθεί από το καθημερινό λεξιλόγιο.


[i] Απόσπασμα από το άρθρο του Ελευθερίου Γ. Σκιαδά, με τίτλο «Παραμονές Πρωτοχρονιάς με Ανδρέα Συγγρό και Σακκουλέ», στα Ιστορικά ντοκουμέντα της εφημερίδας Εστία (31/12/2016-01/01/2017), σελ. 7

Κυριακή, 26 Ιουνίου 2016

Διπλωματία

Το BRexit ανά τους αιώνες*

Στον XV αιώνα, η Αγγλία είταν ένα μικρό κράτος με 3,5 – 4 εκατομμύρια κατοίκους. Την πρώτη θέση στην Ευρώπη την κατείχαν η Γαλλία και η Ισπανία – δύο δυνάμεις που είχαν συμπληρώσει ως την αρχή του XVI αιώνα την εδαφική τους συγκρότηση και αριθμούσαν η πρώτη ως 15 και η δεύτερη ως 10 εκατομμύρια κατοίκους. Οι διεθνείς συνθήκες βοηθήσανε στον XVI αιώνα την Ισπανία να καταλάβει την πρώτη θέση.
… Απ’ τα 1516, βασιλιάς της Ισπανίας έγινε ο νεαρός Κάρολος Α΄, εγγονός των βασιλιάδων της Ισπανίας του Φερδινάνδου και της Ισαβέλλας των Καθολικών, που είχαν ενώσει την Ισπανία. Απ’ την πλευρά του πατέρα του, του αρχιδούκα της Αυστρίας, ο Κάρολος είταν επίσης εγγονός του αυτοκράτορα της Γερμανίας Μαξιμιλιανού Α΄ των Αψβούργων. Ύστερα απ’ το θάνατο του Μαξιμιλιανού, οι γερμανοί πρίγκιπες εκλέξανε τον Κάρολο αυτοκράτορα της Γερμανίας. … Για τον Κάρολο Α΄ (σαν αυτοκράτορας της Γερμανίας έγινε Κάρολος Ε΄), που κυβερνούσε συγχρόνως την Ισπανία, τη Γερμανία, την Ιταλία και τις υπερπόντιες χώρες, λέγανε πως στις κτήσεις του δε δύει ποτέ ο ήλιος. Και πραγματικά οι κτήσεις αυτές αποτελούσαν μια τεράστια, άγνωστη ως τότε στην Ευρώπη, παγκόσμια αυτοκρατορία.
Ο Κάρολος Ε΄ ονειρευόταν … να υποτάξει την Αγγλία στην πολιτική της Ισπανίας και της Αυτοκρατορίας, παντρεύοντας το γιό του Φίλιππο με τη βασίλισσα της Αγγλίας Μαρία. … Ο Ισπανός πρέσβυς στο Λονδίνο Ρενάρ έλαβε σχετικές οδηγίες. Παρ’ όλες τις μηχανοραφίες και τις ραδιουργίες του πρέσβυ της Γαλλίας, που πήρε μυρουδιά του σχέδιο και προσπαθούσε με κάθε τρόπο να το ματαιώσει, η Μαρία αποδέχτηκε μ’ ευμένεια την πρόταση του Καρόλου. Μπορούμε να φανταστούμε το φόβο και την αγανάχτηση των πολιτικών αντρών της Αγγλίας όταν μάθανε απ’ το γάλλο πρέσβυ τις μηχανοραφίες του Καρόλου. Η Ισπανία είταν τότε ο πιο επικίντυνος αντίζηλος των άγγλων εμπόρων και των άγγλων ευγενών, που κάνανε εμπόριο μαλλιά και τσόχες και τριγυρνούσαν κιόλας σ’ όλες τις θάλασσες. Δεν μπορούσαν όμως ν’ αντιδράσουν στις επιθυμίες της βασίλισσας. Ούτε και η παράκληση της Βουλής των Κοινοτήτων που εκλιπαρούσε ευσεβάστως τη βασίλισσα να μην ξεχνάει τα συμφέροντα του λαού της και να μη γυρεύει σύζυγο έξω απ’ τα σύνορα της πατρίδας, δεν έφερε κανένα αποτέλεσμα. Η Μαρία αποφάσισε σώνει και καλά να δώσει το χέρι και την καρδιά της στο Φίλιππο. Η γαμήλια όμως συνθήκη, που τη συντάξανε οι υπουργοί της βασίλισσας είταν ουσιαστικά μια αληθινή ήττα για τον Κάρολο.  Σύμφωνα μ’ αυτή τη συνθήκη, ο Φίλιππος αναλάβαινε την υποχρέωση να σέβεται τους αγγλικούς Νόμους, δεν έπρεπε να παρασύρει την Αγγλία στον ισπανογαλλικό πόλεμο και σε περίπτωση θανάτου της βασίλισσας Μαρίας, έχανε το δικαίωμα να κυβερνήσει το κράτος. Με μια λέξη, παρά τον υπερήφανο τίτλο του βασιλιά της Αγγλίας, ο Φίλιππος έμεινε μονάχα «σύζυγος της βασίλισσας». Όταν στα 1558, πέθανε η Μαρία, οι Άγγλοι ξέχασαν απλούστατα το «βασιλιά» τους.
Έτσι όλα τα σχέδια του Καρόλου Ε΄ γκρεμίστηκαν. Κι αυτός ο ίδιος αναγκάστηκε να παραιτηθεί απ’ το θρόνο του και να κλειστεί σε μοναστήρι.
Ύστερ' απ' την παραίτηση του Καρόλου, η "αυτοκρατορία" του διαλύθηκε.


* Απόσπασματα απ’ την «ιστορία της διπλωματίας» του Β. Ποτέμκιν, σ.σ. 200 και 204-205, εκδόσεις Γκοβόστη, σε μτφ Σ. Πρωτόπαπα

Κυριακή, 29 Μαΐου 2016

περί του μη δειν δανείζεσθαι

έτσι κι αυτοί,
κουβαλώντας μαζί τους σάκους
γεμάτους συμφωνητικά και συμβόλαια,
σαν δεσμά εναντίον της Ελλάδας
οι συμφορές του δανεισμού (*)

Όπως η Πυθία, τον καιρό των μηδικών πολέμων, είπε στους Αθηναίους ότι ο θεός τους έδωσε ξύλινο τείχος, κι εκείνοι άφησαν τη γη, την πόλη και τις περιουσίες τους και κατέφυγαν στα πλοία για να διαφυλάξουν την ελευθερία τους, έτσι και σ' εμάς ο θεός δίνει ξύλινο τραπέζι, πήλινο πιάτο και τραχύ μανδύα, αν θέλουμε να ζήσουμε ελεύθεροι.

Μην περιμένεις να σου επιτεθεί το ιππικό (1)

ούτε άμαξες στολισμένες με κέρατο και ασήμι, που τις φτάνουν και τις ξεπερνούν οι γοργοπόδαροι τόκοι. Πάρε έναν γάιδαρο, όποιον νά 'ναι, ή ένα απλό άλογο, και φύγε να γλιτώσεις από τον εχθρό και τύραννό σου, τον δανειστή, που δεν ζητά γην και ύδωρ όπως ο Μήδος, αλλά θίγει την ελευθερία σου και βάζει πωλητήριο στην αξιοπρέπειά σου. Και αν δεν του δίνεις, σε ενοχλεί. Αν έχεις, δεν παίρνει. Αν πουλήσεις, ρίχνει την τιμή. Αν δεν πουλήσεις, σε αναγκάζει. Αν τον πας στο δικαστήριο, προσπαθεί να επηρεάσει την έκβαση της δίκης. Αν του ορκίζεσαι, σε προστάζει. Αν πας στην πόρτα του, την κρατάει κλειστή. Και αν μείνεις στο σπίτι σου, στήνεται στο κατώφλι και σου βροντά αδιάκοπα ...

Σε τί ωφέλησε ο Σόλωνας τους Αθηναίους απαλλάσσοντάς τους από την υποθήκευση του σώματος και της ελευθερίας τους ; Οι οφειλέτες είναι δούλοι όλων των δανειστών τους - ή μάλλον ούτε καν δικοί τους ... Είναι δούλοι δούλων αναιδών και βάρβαρων και βάναυσων, καθώς οι διάπυροι τιμωροί και δήμιοι, που, όπως λέει ο Πλάτωνας (2), περιμένουν τους ασεβείς στον Άδη. Μετατρέπουν την αγορά σε κολαστήριο για τους δύσμοιρους οφειλέτες, σαν όρνεα τους κατακρεουργούν και τους κατασπαράζουν "βυθίζοντας το ράμφος τους στα σωθικά τους" (3), και σας άλλους Ταντάλους τους εμποδίζουν να γευτούν τους καρπούς του δικού τους τρύγου και θερισμού. Όπως ο Δαρείος έστειλε τον Δάτι και τον Αρταφέρνη εναντίον της Αθήνας για όσους θα έπιαναν αιχμάλωτους, έτσι κι αυτοί κουβαλώντας μαζί τους σάκους γεμάτους συμφωνητικά και συμβόλαια, σαν δεσμά εναντίον της Ελλάδας, την οργώνουν από πόλη σε πόλη και σπέρνουν όχι ωφέλιμο καρπό όπως ο Τριπτόλεμος (4), αλλά χρέη, που πολλά βάσανα φέρνουν και πολλούς τόκους, και που δύσκολα ξεριζώνονται, ενώ οι βλαστοί τους περικυκλώνουν τις πόλεις, τις εξασθενούν και τελικά τις πνίγουν. Λένε ότι οι λαγοί, την ίδια στιγμή που γεννούν, βυζαίνουν την προηγούμενη γέννα και συγχρόνως κυοφορούν την επόμενη. Τα χρέη όμως αυτών των απατεώνων και βαρβάρων γεννούν προτού καν συλλάβουν. την στιγμή που δίνουν, απαιτούν. Κι ενώ βάζουν, παίρνουν. Και δανείζουν τα χρήματα που λαμβάνουν για εκείνα που έχουν δανείσει.


(*) Πλούταρχος, "περί του μη δειν δανείζεσαι", σ.σ. 15 - 21, μτφρ - σχόλια Πολυξένη Παπαπάνου, εκδόσεις Νεφέλη, Αθήνα 2011
(1) Από τον χρησμό της Πυθίας στους Αθηναίους. Ηρόδοτος, Ιστορίαι VII, 141
(2) Πολιτεία 615 Ε, "άνδρες άγριοι, διάπυροι ιδείν"
(3) Όμηρος, Οδήσσεια ια 579
(4) Σύμφωνα με την μυθολογία, ο Τριπτόλεμος δίδαξε στους ανθρώπους την γεωργία.

Κυριακή, 15 Μαΐου 2016

Πολιτική

το άρμεγμα της αγΕλλάδας
Την εποχή των ψευδαισθήσεων[i]

Ποιος θα μπορούσε να φανταστεί μία μόλις χρονιά πριν το σωτήριο έτος 2004, την χρονιά της ολυμπιάδας των Αθηνών, πως η πορεία των πραγμάτων θα έπαιρνε την σημερινή τραγική τροπή για την Πατρίδα και τους πολίτες της και μάλιστα εντός ευρωπαϊκού περιβάλλοντος ; Ποιος θα μπορούσε να φανταστεί μια Ευρώπη χωρίς ίχνος αλληλεγγύης, μεταξύ των μελών της, όπου ο κυνισμός, τα απωθημένα και η εκδικητικότητα θα κυριαρχούσαν ; Ποιος θα μπορούσε, τότε, να φανταστεί μία Ευρώπη που να απεχθάνεται το κοινωνικό κράτος και να υποτάσσεται στην στυγνή λογιστική λογική απαίδευτων πολιτικών, χωρίς ίχνος συνείδησης του πολιτιστικού μεγέθους και στίγματος της Ηπείρου γενικά και ενός εκάστου των μελών της ειδικότερα ;

Κανείς δεν θα μπορούσε, τότε, να φανταστεί ένα παρόμοιο μέλλον, που, άλλωστε ταίριαζε γάντι, μόνο στην επιστημονική φαντασία του Όργουελ.

Ακολουθεί μικρό, πλην όμως χαρακτηριστικό απόσπασμα της αφελούς αισιοδοξίας των Ελλήνων εκείνης της εποχής, της αφέλειας όλων μας, μέσα από τα γραπτά του συγγραφέα, που θα μπορούσαν κάλλιστα να αποτελούν γραπτά όλων μας.

Ιωάννης Λιάκουρας
___________________________________________________________________________

Κατά τις βεβαιώσεις της κυβέρνησης τα προσεχή δέκα χρόνια, οι Έλληνες πολίτες θα ζήσουν σε μια ευημερούσα χώρα με εύρωστη οικονομία˙ ας μην ξεχνάμε ότι η οικονομική ευημερία δεν χαρίζεται από κανέναν σε κανέναν, κατακτάται με σκληρή δουλειά απ’ όλους.

Η «ψωροκώσταινα», θα αποτελεί μια θλιβερή ανάμνηση, όπως ελπίζουμε όλοι˙ δεν έχει παρά να σκεφτεί κανείς ότι ο έμπορος, ο γεωργός, ο επιχειρηματίας, ο βιοτέχνης, ο βιομήχανος κ.λπ. θα έχουν τη δυνατότητα να διοχετεύουν τα προϊόντα, τις υπηρεσίες τους και τη δραστηριότητά τους, σε έναν εκτεταμένο χώρο που θα κινούνται και θα δρουν πάνω από 400 εκατομμύρια καταναλωτές.

Τώρα που οι δώδεκα χώρες έχουν συνταυτίσει τη μοίρα τους, πρέπει συγχρόνως να αρχίσουν αγώνες όλων των πολιτών της Ε.Ε. για μια οικονομική ευημερία, αλλά και μία συνοδοιπόρο κοινωνική πολιτική που θα μεριμνά για όλους τους πολίτες στο πλαίσιο της ελευθερίας της κοινωνικής αλληλεγγύης και συνοχής, μιας κοινωνικής πολιτικής που θα αγκαλιάζει όλους τους πολίτες και δεν θα αφήνει στο περιθώριο κανέναν.

Το κοινωνικό κράτος της Ε.Ε. όχι μόνο δεν πρέπει να ελαττωθεί αλλά θα πρέπει να επεκταθεί για να αντιμετωπιστεί με επιτυχία η «Παγκοσμιοποίηση»




[i] Απόσπασμα από το βιβλίο του Θεόδωρου Α. Σπυρούδη, «η Ενωμένη Ευρώπη και οι απλοί πολίτες», σ. 255-256, Αθήνα 2003

Κυριακή, 3 Απριλίου 2016

το Μεταστανευτικό κι η έννοια της Ασφάλειας

Η μετανάστευσις των λαών[i]

Κατά τον Δ΄ αιώνα τα μεγάλα προβλήματα της αυτοκρατορίας είναι δύο : η διασφάλισις των συνόρων από των απαύστως επερχομένων βαρβάρων και αι χριστολογικαί έριδες.
Αι μετακινήσεις λαών συνιστούν θεμελιώδες γεγονός του τέλους του αρχαίου κόσμου και απέβησαν βασικός παράγων εις την διαμόρφωσιν των κρατών της μεσαιωνικής Ευρώπης. Εις τον χώρον της πεπολιτισμένης Οικουμένης, ένθα κατώκουν οι Έλληνες και οι δεχθέντες την ελληνικήν επίδρασιν πληθυσμοί της Ανατολής αφ’ ενός και οι Ρωμαίοι και οι εκλατινισθέντες κάτοικοι της Δύσεως αφ’ ετέρου, ενεφανίσθησαν νέοι λαοί, χαρακτηριζόμενοι με τον κοινόν όρον βάρβαροι[ii]. Η μετακίνησίς των δεν ήτο αποκλειστικόν αποτέλεσμα του πάθους της κατακτήσεως. Ήδη κατά την δημοκρατικήν ρωμαϊκήν περίοδον και τους πρώτους αιώνας της Ηγεμονίας προσήγγισαν τα σύνορα του ρωμαϊκού κράτους ομάδες ξένων λαών, άλλοτε πειρώμεναι να καταλάβουν βιαίως τον χώρον, άλλοτε ζητούσαι την άδειαν εγκαταστάσεως αντί παροχής στρατιωτικής υπηρεσίας.
Ο υπερπληθυσμός, ως εξήγησις του προς τον orbis Romanus μεταναστευτικού ρεύματος, δεν είναι επαρκής. Η αιτία των μεγάλων επιδρομών πρέπει να αναζητηθή κυρίως εις τας υπό των ασιατικών λαών προκλειθείσας αναστατώσεις, ότε ούτοι ευρέθησαν υπό την πίεσιν των Ούννων. Οι τελευταίοι ούτοι από του Α΄μ.Χ. αιώνος μετεκινήθησαν προς την Δύσιν, ωθούντες δυτικώτερον άλλας ομάδας ασιατικών λαών, αίτινες πάλιν περέσυρον τους Γερμανούς και Σλάβους. Ούτω κατέστη αδύνατον να τεθούν φραγμοί εις τα μεγάλα κύματα των μεταναστών, αναζητούντων κατοικίαν και καλλιεργήσιμον γην. Ούτοι επορεύθησαν προς διαφόρους κατευθύνσεις˙ η εγκατάστασίς των άλλοτε είχεν ειρηνικόν χαρακτήρα, άλλοτε όμως συνεδέετο με εξοικισμούς και καταστροφάς.
Ο αντίκτυπος των γεγονότων ενεφάνη εις τους στόχους της ρωμαϊκής εξωτερικής πολιτικής. Αύτη ήδη προ των μέσων του Γ΄ μ.Χ. αιώνος εστράφη εις την διασφάλισιν των συνόρων, αφού δεν ήτο πλέον εφικτόν το πολιτικόν ιδεώδες της pax romana, «της οργανώσεως της παγκόσμιας τάξεως κατά τα κοσμοκρατορικάς αντιλήψεις της Ρώμης». Τα σύγχρονα ρωμαϊκά νομίσματα, απηχούντα κάλλιον παντίς άλλου τας νέας ιδεολογικάς κατευθύνσεις, περιλαμβάνουν εις τας επιγραφάς των μεταξύ των άλλων πολιτικών ιδεών και την Securitas.
Οι μετά τον Κωνσταντίνον άρξαντες κατά τον Δ΄ αιώνα αυτοκράτορες αγωνίζονται σθεναρώς εις την Βρεττανίαν, τον Ρήνον, τον Δούναβιν να κρατήσουν μακράν της ρωμαϊκής επικρατείας τα στίφη των επιδρομέων, οίτινες τελικώς επέτυχον κατά τους τέταρτον και πέμπτον αιώνας να διασπάσουν τον κλοιόν.



[i] Αικατερίνης Χριστοφιλοπούλου, «Βυζαντινή Ιστορία», τ. Α΄ 324-610, σ. 142-143, εκδόσεις Βάνιας, Θεσσαλονίκη 1993
[ii] Emilienne Demougeot, “La formation de l’ Europe et les invasions barbares. Des origines germaniques a l’ avenement de Diocletien”, Paris 1969