Δευτέρα, 1 Μαΐου 2017

Οικονομική Ιστορία




"Είδα τότε ότι ό,τι κάμωμε, θα το κάμωμε μονάχοι και δεν έχομε ελπίδα καμμία από τους ξένους" 
Θ. Κολοκοτρώνης

Από τις οικονομικές ατυχίες των Ελλήνων[i]

Η ιστορία … του ελληνικού δημοσίου χρέους, ιδίως του εξωτερικού, από της Ανεξαρτησίας μέχρι των ημερών μας, είναι αρκετά αξιόλογος και διδακτική. Οι Έλληνες εις το κεφάλαιον τούτο υπήρξαν ή ατυχείς ή, κατά κανόνα, θύματα εκμεταλλεύσεως άνευ ορίου. Παρεσχέθησαν τα δάνεια εκ του εξωτερικού είτε εις περιπτώσεις, καθ’ ας δεν ηδύνατο άλλως να γίνη, είτε οσάκις εδημιουργείτο η εντύπωσις ότι η Ελλάς προσεφέρετο διά κερδοφόρον τοποθέτησιν αλλοδαπού χρήματος, κατά κανόνα δε υπό βαρείς όρους. Εις την πρώτην κατηγορίαν υπάγονται κατ’ εξοχήν το δάνειον των 60.000.000 φράγκων της Βαυαροκρατίας, μεταγενεστέρως δε τα μετά τον πόλεμον του 1897 και την καταστροφήν του 1922.
Οι όροι και αι συνήθεις συνθήκαι της δανειοδοτήσεως ωδήγησαν εις διαδοχικάς πτωχεύσεις. Η πρώτη, συνδεομένη με το δάνειον των 60 εκατομμυρίων, συμβαίνει το 1943. Εάν συμπεριληφθή και η κατά το 1827 αναστολή της υπηρεσίας των δανείων της Επαναστάσεως, τότε η οθωνική πτώχευσις είναι η δευτέρα …
Ο Καποδίστριας πρώτος είχε διαπιστώσει την ανάγκην της παροχής του δανείου αυτού. … Μόνον με το δάνειον αυτό θα ήτο δυνατόν να επιτευχθή συμβιβασμός διά την τύχην των δανείων του Αγώνος, δηλαδή των ετών 1824 και 1825, και θα καθίστατο δυνατή η αντιμετώπισις των μεγάλων προβλημάτων της χώρης. … Ο Καποδίστριας απέτυχεν εις την προσπάθειάν του εκείνην. Ο Όθων όμως επέτυχε. … Είχον φθάσει τα πράγματα εις το απροχώρητον. … Το αδιέξοδον ετρόμαζε τας τρεις Δυνάμεις. … Παρεσχέθη δε το δάνειον εις τρεις δόσεις, εκ των οποίων αι δύο πρώται δεν συνήντησαν σοβαράς δυσχερείας.
Διά την τρίτην όμως εχρειάσθη πλέον να ασκήση ολόκληρον την επιρροήν του ο Πάλμερστον.
Χαρακτηριστικόν επίσης είναι ότι η σύναψις του δανείου των 60 εκατομμυρίων ουσιαστικώς εγένετο μεταξύ Βαυαρίας και των τριών Δυνάμεων. Η Ελλάς δεν εξέφρασεν ούτε γνώμην. Αλλά και εδαπανήθη ουσιαστικώς πάλιν κατά τον ίδιον τρόπον, διότι, λόγω του ισχύοντος τότε καθεστώτος της απολυταρχίας, οι Έλληνες ηγνοούντο. Εις την πραγματικότητα, το δάνειον ή εσπαταλήθη ή εχρησίμευσε προς πληρωμήν τοκοχρεωλυσίων, και μόνον κατά πολύ μικρόν ποσοστόν εξυπηρέτησεν αληθώς εθνικούς σκοπούς. … Αν δεχθώμεν την άποχην του Ευνάρδου, το δάνειον υπήρξεν εν από τα σπουδαιότερα αίτια της μεταπολιτεύσεως του 1843. Χαρακτηριστική είναι άλλωστε η προηγηθείσα πίεσις των τριών Δυνάμεων έναντι του Όθωνος προς εξυπηρέτησιν του δανείου. Από της παραιτήσεως ιδίως της κυβερνήσεως Μαυροκορδάτου το 1841 η πίεσις κατέστη συστηματική και αφόρητος. Ο Όθων, ευρεθείς τότε εις δύσκολον θέσιν, διά να αντιμετωπίση την κατάστασιν, χωρίς να επιβάλη φόρους, απεφάσισε να πραγματοποιήση μεγάλας οικονομίας. Έφθασε μέχρις απολύσεως υπαλλήλων και κρατήσεων εκ του μισθού των διατηρηθέντων. Εξοικονομήθησαν τοιουτοτρόπως 850.000 δραχμών, εις τας οποίας προσετέθη και ποσόν ετησίως εκ της βασιλικής χορηγίας εκ δραχμών 200 χιλιάδων. Εγένετο δε η προσφορά αυτή του Όθωνος με την δήλωσιν ότι θα συνεχίζετο «… και εις τα εξής έτη έως ου εισαχθή τελεία ισορροπία των εσόδων και εξόδων». Το εξοικονομηθέν εν τούτοις ποσόν δεν εθεωρήθη επαρκές. Αι τρεις εγγυήτριαι του δανείου των 60 εκατομμυρίων Δυνάμεις, συνελθούσαι εις το Λονδίνον, ηξίωσαν οικονομίας τάξεως 3.600.000 δραχμών και επέμενον παρ’ όλας τας εκ της ελληνικής πλευράς παραστάσεις. Ο Όθων ηναγκάσθη τότε να προβή εις περικοπήν εκ πάντων των κλάδων της διοικήσεως μηδ’ αυτού του στρατού εξαιρουμένου, τον οποίον περιώρισεν εις δύναμιν 5.000 περίπου ανδρών. Αλλά μάτην, η πίεσις συνεχίζετο … Επελθούσης εν τούτοις της μεταπολιτεύσεως, πάσα η εξυπηρέτησις του δανείου ανεστάλη χωρίς καμμίαν διαμαρτυρίαν των εγγυητριών τριών Δυνάμεων. Τας ελληνικάς υποχρεώσεις τας ενεθυμούντο βραδύτερον, ως παρετήρησεν ο Α. Ανδρεάδης, οσάκις ήθελον να μας φαίνωνται δυσάρεστοι. Και φυσικά τούτο δεν συνέβαινε σπανίως. Εν πάση περιπτώσει υπό τοιαύτας συνθήκας κάθε σκέψις εξωτερικού δανείου απεκλείετο.
Επέτυχεν όμως ο Όθων, αντιθέτως προς τον Καποδίστριαν, εις την λειτουργίαν του τραπεζικού συστήματος. Η κατά το 1841 ίδρυσις της Εθνικής Τραπέζης της Ελλάδος εσημείωσε την φοράν αυτήν επιτυχίαν. Διότι προηγούμεναι προσπάθειαι είχον αποτύχει. … Είχε καταστεί συνείδησις εις τον λαόν η ανάγκη της υπάρξεως τραπέζης, την οποίαν όλοι πλέον εβλεπον ως πανάκειαν. Εγίνετο δηλαδή σύγχυσις της ιδρύσεως της Τραπέζης με την λύσιν των οικονομικών προβλημάτων, που αντιμετώπιζεν η χώρα. … Όταν δε το 1841 εκλήθη ο Α. Μαυροκορδάτος να σχηματίση κυβέρνησιν, το λαϊκόν αίτημα είχε καταστή τρίπτυχον : Θρησκεία, Σύνταγμα, Τράπεζα.
Εις την Τράπεζαν παρεχωρήθη εκδοτικόν προνόμιον. Ανεγνωρίσθη όμως αύτη ταυτοχρόνως και ως προεξοφλητική, εμπορική και κτηματική. Το κεφάλαιόν της καθωρίσθη εις 5 εκατομμύρια δραχμών διηρημένον εις 5.000 μετοχάς, εκ των οποίων τας 1.000 εκράτησεν η Ελληνική κυβέρνησις. Γνωστότεροι εκ των πρώτων μετόχων είναι ο Ευνάρδος και ο Γ. Σταύρος, ο Λουδοβίκος της Βαυαρίας, οι αδελφοί Ρότσχιλδ, ο Νικ. Ζωσιμάς και μερικοί άλλοι.


[i] Σπ.Β. Μαρκεζίνη, «Πολιτική Ιστορία της Νεωτέρας Ελλάδος»,σ.σ. 108 κ.επ. (το δάνειον των 60.000.000 φράγκων) και σ.σ. 115 κ.επ. (η ίδρυσις της Εθνικής Τραπέζης)

Κυριακή, 1 Ιανουαρίου 2017

Πτωχο...χρονιά 2017



μπορεί η πτώχευση να είναι η λύση ;

Η πτώχευσις[i]

Επί δεκαοκτώ μήνες ο Γορτύνιος πολιτικός (Θ. Δηλιγιάννης) προσπαθούσε να βαστήξει στους ώμους του το βαρύ φορτίο του δημοσίου χρέους. Είχε επικεντρώσει το ενδιαφέρον του στην αποσόβηση της πτωχεύσεως, την οποία βεβαίως δεν απέφυγε ύστερα η κυβέρνησις Τρικούπη. Ο Συγγρός επέμενε, στις ιδιωτικές συνομιλίες του, να τονίζει την ανάγκη ταχυτέρας συνεννοήσεως με τους δανειστές, διότι όλα τα στοιχεία και η μελέτη της καταστάσεως τον είχαν πείσει ότι καμμία κυβέρνησις δεν μπορούσε να αποφύγει την πτώχευση.

Γι’ αυτό, σε όποιον τον ρωτούσε για την οικονομική κατάσταση και περί ενδεχομένης πτωχεύσεως απαντούσε στερεότυπα : «Να απομακρύνουμε την πτώχευση ναι, αλλά να την αποφύγουμε όχι !».
Η συνέχεια είναι γνωστή. Ο Θ. Δηλιγιάννης έπεσε και ο Τρικούπης ανήγγειλε το 1893 ότι η Ελλάς ευρίσκετο σε αδυναμία να εκπληρώσει τις υποχρεώσεις της προς τους δανειστές, που σήμαινε την πτώχευση του κράτους.
Εάν μεταφερθούμε μία δεκαετία αργότερα, στις αρχές του 20ου αιώνος, θα διαπιστώσουμε πως η λέξις «κρίσις» είχε απομακρυνθεί από το καθημερινό λεξιλόγιο.


[i] Απόσπασμα από το άρθρο του Ελευθερίου Γ. Σκιαδά, με τίτλο «Παραμονές Πρωτοχρονιάς με Ανδρέα Συγγρό και Σακκουλέ», στα Ιστορικά ντοκουμέντα της εφημερίδας Εστία (31/12/2016-01/01/2017), σελ. 7

Κυριακή, 26 Ιουνίου 2016

Διπλωματία

Το BRexit ανά τους αιώνες*

Στον XV αιώνα, η Αγγλία είταν ένα μικρό κράτος με 3,5 – 4 εκατομμύρια κατοίκους. Την πρώτη θέση στην Ευρώπη την κατείχαν η Γαλλία και η Ισπανία – δύο δυνάμεις που είχαν συμπληρώσει ως την αρχή του XVI αιώνα την εδαφική τους συγκρότηση και αριθμούσαν η πρώτη ως 15 και η δεύτερη ως 10 εκατομμύρια κατοίκους. Οι διεθνείς συνθήκες βοηθήσανε στον XVI αιώνα την Ισπανία να καταλάβει την πρώτη θέση.
… Απ’ τα 1516, βασιλιάς της Ισπανίας έγινε ο νεαρός Κάρολος Α΄, εγγονός των βασιλιάδων της Ισπανίας του Φερδινάνδου και της Ισαβέλλας των Καθολικών, που είχαν ενώσει την Ισπανία. Απ’ την πλευρά του πατέρα του, του αρχιδούκα της Αυστρίας, ο Κάρολος είταν επίσης εγγονός του αυτοκράτορα της Γερμανίας Μαξιμιλιανού Α΄ των Αψβούργων. Ύστερα απ’ το θάνατο του Μαξιμιλιανού, οι γερμανοί πρίγκιπες εκλέξανε τον Κάρολο αυτοκράτορα της Γερμανίας. … Για τον Κάρολο Α΄ (σαν αυτοκράτορας της Γερμανίας έγινε Κάρολος Ε΄), που κυβερνούσε συγχρόνως την Ισπανία, τη Γερμανία, την Ιταλία και τις υπερπόντιες χώρες, λέγανε πως στις κτήσεις του δε δύει ποτέ ο ήλιος. Και πραγματικά οι κτήσεις αυτές αποτελούσαν μια τεράστια, άγνωστη ως τότε στην Ευρώπη, παγκόσμια αυτοκρατορία.
Ο Κάρολος Ε΄ ονειρευόταν … να υποτάξει την Αγγλία στην πολιτική της Ισπανίας και της Αυτοκρατορίας, παντρεύοντας το γιό του Φίλιππο με τη βασίλισσα της Αγγλίας Μαρία. … Ο Ισπανός πρέσβυς στο Λονδίνο Ρενάρ έλαβε σχετικές οδηγίες. Παρ’ όλες τις μηχανοραφίες και τις ραδιουργίες του πρέσβυ της Γαλλίας, που πήρε μυρουδιά του σχέδιο και προσπαθούσε με κάθε τρόπο να το ματαιώσει, η Μαρία αποδέχτηκε μ’ ευμένεια την πρόταση του Καρόλου. Μπορούμε να φανταστούμε το φόβο και την αγανάχτηση των πολιτικών αντρών της Αγγλίας όταν μάθανε απ’ το γάλλο πρέσβυ τις μηχανοραφίες του Καρόλου. Η Ισπανία είταν τότε ο πιο επικίντυνος αντίζηλος των άγγλων εμπόρων και των άγγλων ευγενών, που κάνανε εμπόριο μαλλιά και τσόχες και τριγυρνούσαν κιόλας σ’ όλες τις θάλασσες. Δεν μπορούσαν όμως ν’ αντιδράσουν στις επιθυμίες της βασίλισσας. Ούτε και η παράκληση της Βουλής των Κοινοτήτων που εκλιπαρούσε ευσεβάστως τη βασίλισσα να μην ξεχνάει τα συμφέροντα του λαού της και να μη γυρεύει σύζυγο έξω απ’ τα σύνορα της πατρίδας, δεν έφερε κανένα αποτέλεσμα. Η Μαρία αποφάσισε σώνει και καλά να δώσει το χέρι και την καρδιά της στο Φίλιππο. Η γαμήλια όμως συνθήκη, που τη συντάξανε οι υπουργοί της βασίλισσας είταν ουσιαστικά μια αληθινή ήττα για τον Κάρολο.  Σύμφωνα μ’ αυτή τη συνθήκη, ο Φίλιππος αναλάβαινε την υποχρέωση να σέβεται τους αγγλικούς Νόμους, δεν έπρεπε να παρασύρει την Αγγλία στον ισπανογαλλικό πόλεμο και σε περίπτωση θανάτου της βασίλισσας Μαρίας, έχανε το δικαίωμα να κυβερνήσει το κράτος. Με μια λέξη, παρά τον υπερήφανο τίτλο του βασιλιά της Αγγλίας, ο Φίλιππος έμεινε μονάχα «σύζυγος της βασίλισσας». Όταν στα 1558, πέθανε η Μαρία, οι Άγγλοι ξέχασαν απλούστατα το «βασιλιά» τους.
Έτσι όλα τα σχέδια του Καρόλου Ε΄ γκρεμίστηκαν. Κι αυτός ο ίδιος αναγκάστηκε να παραιτηθεί απ’ το θρόνο του και να κλειστεί σε μοναστήρι.
Ύστερ' απ' την παραίτηση του Καρόλου, η "αυτοκρατορία" του διαλύθηκε.


* Απόσπασματα απ’ την «ιστορία της διπλωματίας» του Β. Ποτέμκιν, σ.σ. 200 και 204-205, εκδόσεις Γκοβόστη, σε μτφ Σ. Πρωτόπαπα

Κυριακή, 29 Μαΐου 2016

περί του μη δειν δανείζεσθαι

έτσι κι αυτοί,
κουβαλώντας μαζί τους σάκους
γεμάτους συμφωνητικά και συμβόλαια,
σαν δεσμά εναντίον της Ελλάδας
οι συμφορές του δανεισμού (*)

Όπως η Πυθία, τον καιρό των μηδικών πολέμων, είπε στους Αθηναίους ότι ο θεός τους έδωσε ξύλινο τείχος, κι εκείνοι άφησαν τη γη, την πόλη και τις περιουσίες τους και κατέφυγαν στα πλοία για να διαφυλάξουν την ελευθερία τους, έτσι και σ' εμάς ο θεός δίνει ξύλινο τραπέζι, πήλινο πιάτο και τραχύ μανδύα, αν θέλουμε να ζήσουμε ελεύθεροι.

Μην περιμένεις να σου επιτεθεί το ιππικό (1)

ούτε άμαξες στολισμένες με κέρατο και ασήμι, που τις φτάνουν και τις ξεπερνούν οι γοργοπόδαροι τόκοι. Πάρε έναν γάιδαρο, όποιον νά 'ναι, ή ένα απλό άλογο, και φύγε να γλιτώσεις από τον εχθρό και τύραννό σου, τον δανειστή, που δεν ζητά γην και ύδωρ όπως ο Μήδος, αλλά θίγει την ελευθερία σου και βάζει πωλητήριο στην αξιοπρέπειά σου. Και αν δεν του δίνεις, σε ενοχλεί. Αν έχεις, δεν παίρνει. Αν πουλήσεις, ρίχνει την τιμή. Αν δεν πουλήσεις, σε αναγκάζει. Αν τον πας στο δικαστήριο, προσπαθεί να επηρεάσει την έκβαση της δίκης. Αν του ορκίζεσαι, σε προστάζει. Αν πας στην πόρτα του, την κρατάει κλειστή. Και αν μείνεις στο σπίτι σου, στήνεται στο κατώφλι και σου βροντά αδιάκοπα ...

Σε τί ωφέλησε ο Σόλωνας τους Αθηναίους απαλλάσσοντάς τους από την υποθήκευση του σώματος και της ελευθερίας τους ; Οι οφειλέτες είναι δούλοι όλων των δανειστών τους - ή μάλλον ούτε καν δικοί τους ... Είναι δούλοι δούλων αναιδών και βάρβαρων και βάναυσων, καθώς οι διάπυροι τιμωροί και δήμιοι, που, όπως λέει ο Πλάτωνας (2), περιμένουν τους ασεβείς στον Άδη. Μετατρέπουν την αγορά σε κολαστήριο για τους δύσμοιρους οφειλέτες, σαν όρνεα τους κατακρεουργούν και τους κατασπαράζουν "βυθίζοντας το ράμφος τους στα σωθικά τους" (3), και σας άλλους Ταντάλους τους εμποδίζουν να γευτούν τους καρπούς του δικού τους τρύγου και θερισμού. Όπως ο Δαρείος έστειλε τον Δάτι και τον Αρταφέρνη εναντίον της Αθήνας για όσους θα έπιαναν αιχμάλωτους, έτσι κι αυτοί κουβαλώντας μαζί τους σάκους γεμάτους συμφωνητικά και συμβόλαια, σαν δεσμά εναντίον της Ελλάδας, την οργώνουν από πόλη σε πόλη και σπέρνουν όχι ωφέλιμο καρπό όπως ο Τριπτόλεμος (4), αλλά χρέη, που πολλά βάσανα φέρνουν και πολλούς τόκους, και που δύσκολα ξεριζώνονται, ενώ οι βλαστοί τους περικυκλώνουν τις πόλεις, τις εξασθενούν και τελικά τις πνίγουν. Λένε ότι οι λαγοί, την ίδια στιγμή που γεννούν, βυζαίνουν την προηγούμενη γέννα και συγχρόνως κυοφορούν την επόμενη. Τα χρέη όμως αυτών των απατεώνων και βαρβάρων γεννούν προτού καν συλλάβουν. την στιγμή που δίνουν, απαιτούν. Κι ενώ βάζουν, παίρνουν. Και δανείζουν τα χρήματα που λαμβάνουν για εκείνα που έχουν δανείσει.


(*) Πλούταρχος, "περί του μη δειν δανείζεσαι", σ.σ. 15 - 21, μτφρ - σχόλια Πολυξένη Παπαπάνου, εκδόσεις Νεφέλη, Αθήνα 2011
(1) Από τον χρησμό της Πυθίας στους Αθηναίους. Ηρόδοτος, Ιστορίαι VII, 141
(2) Πολιτεία 615 Ε, "άνδρες άγριοι, διάπυροι ιδείν"
(3) Όμηρος, Οδήσσεια ια 579
(4) Σύμφωνα με την μυθολογία, ο Τριπτόλεμος δίδαξε στους ανθρώπους την γεωργία.

Κυριακή, 15 Μαΐου 2016

Πολιτική

το άρμεγμα της αγΕλλάδας
Την εποχή των ψευδαισθήσεων[i]

Ποιος θα μπορούσε να φανταστεί μία μόλις χρονιά πριν το σωτήριο έτος 2004, την χρονιά της ολυμπιάδας των Αθηνών, πως η πορεία των πραγμάτων θα έπαιρνε την σημερινή τραγική τροπή για την Πατρίδα και τους πολίτες της και μάλιστα εντός ευρωπαϊκού περιβάλλοντος ; Ποιος θα μπορούσε να φανταστεί μια Ευρώπη χωρίς ίχνος αλληλεγγύης, μεταξύ των μελών της, όπου ο κυνισμός, τα απωθημένα και η εκδικητικότητα θα κυριαρχούσαν ; Ποιος θα μπορούσε, τότε, να φανταστεί μία Ευρώπη που να απεχθάνεται το κοινωνικό κράτος και να υποτάσσεται στην στυγνή λογιστική λογική απαίδευτων πολιτικών, χωρίς ίχνος συνείδησης του πολιτιστικού μεγέθους και στίγματος της Ηπείρου γενικά και ενός εκάστου των μελών της ειδικότερα ;

Κανείς δεν θα μπορούσε, τότε, να φανταστεί ένα παρόμοιο μέλλον, που, άλλωστε ταίριαζε γάντι, μόνο στην επιστημονική φαντασία του Όργουελ.

Ακολουθεί μικρό, πλην όμως χαρακτηριστικό απόσπασμα της αφελούς αισιοδοξίας των Ελλήνων εκείνης της εποχής, της αφέλειας όλων μας, μέσα από τα γραπτά του συγγραφέα, που θα μπορούσαν κάλλιστα να αποτελούν γραπτά όλων μας.

Ιωάννης Λιάκουρας
___________________________________________________________________________

Κατά τις βεβαιώσεις της κυβέρνησης τα προσεχή δέκα χρόνια, οι Έλληνες πολίτες θα ζήσουν σε μια ευημερούσα χώρα με εύρωστη οικονομία˙ ας μην ξεχνάμε ότι η οικονομική ευημερία δεν χαρίζεται από κανέναν σε κανέναν, κατακτάται με σκληρή δουλειά απ’ όλους.

Η «ψωροκώσταινα», θα αποτελεί μια θλιβερή ανάμνηση, όπως ελπίζουμε όλοι˙ δεν έχει παρά να σκεφτεί κανείς ότι ο έμπορος, ο γεωργός, ο επιχειρηματίας, ο βιοτέχνης, ο βιομήχανος κ.λπ. θα έχουν τη δυνατότητα να διοχετεύουν τα προϊόντα, τις υπηρεσίες τους και τη δραστηριότητά τους, σε έναν εκτεταμένο χώρο που θα κινούνται και θα δρουν πάνω από 400 εκατομμύρια καταναλωτές.

Τώρα που οι δώδεκα χώρες έχουν συνταυτίσει τη μοίρα τους, πρέπει συγχρόνως να αρχίσουν αγώνες όλων των πολιτών της Ε.Ε. για μια οικονομική ευημερία, αλλά και μία συνοδοιπόρο κοινωνική πολιτική που θα μεριμνά για όλους τους πολίτες στο πλαίσιο της ελευθερίας της κοινωνικής αλληλεγγύης και συνοχής, μιας κοινωνικής πολιτικής που θα αγκαλιάζει όλους τους πολίτες και δεν θα αφήνει στο περιθώριο κανέναν.

Το κοινωνικό κράτος της Ε.Ε. όχι μόνο δεν πρέπει να ελαττωθεί αλλά θα πρέπει να επεκταθεί για να αντιμετωπιστεί με επιτυχία η «Παγκοσμιοποίηση»




[i] Απόσπασμα από το βιβλίο του Θεόδωρου Α. Σπυρούδη, «η Ενωμένη Ευρώπη και οι απλοί πολίτες», σ. 255-256, Αθήνα 2003

Κυριακή, 3 Απριλίου 2016

το Μεταστανευτικό κι η έννοια της Ασφάλειας

Η μετανάστευσις των λαών[i]

Κατά τον Δ΄ αιώνα τα μεγάλα προβλήματα της αυτοκρατορίας είναι δύο : η διασφάλισις των συνόρων από των απαύστως επερχομένων βαρβάρων και αι χριστολογικαί έριδες.
Αι μετακινήσεις λαών συνιστούν θεμελιώδες γεγονός του τέλους του αρχαίου κόσμου και απέβησαν βασικός παράγων εις την διαμόρφωσιν των κρατών της μεσαιωνικής Ευρώπης. Εις τον χώρον της πεπολιτισμένης Οικουμένης, ένθα κατώκουν οι Έλληνες και οι δεχθέντες την ελληνικήν επίδρασιν πληθυσμοί της Ανατολής αφ’ ενός και οι Ρωμαίοι και οι εκλατινισθέντες κάτοικοι της Δύσεως αφ’ ετέρου, ενεφανίσθησαν νέοι λαοί, χαρακτηριζόμενοι με τον κοινόν όρον βάρβαροι[ii]. Η μετακίνησίς των δεν ήτο αποκλειστικόν αποτέλεσμα του πάθους της κατακτήσεως. Ήδη κατά την δημοκρατικήν ρωμαϊκήν περίοδον και τους πρώτους αιώνας της Ηγεμονίας προσήγγισαν τα σύνορα του ρωμαϊκού κράτους ομάδες ξένων λαών, άλλοτε πειρώμεναι να καταλάβουν βιαίως τον χώρον, άλλοτε ζητούσαι την άδειαν εγκαταστάσεως αντί παροχής στρατιωτικής υπηρεσίας.
Ο υπερπληθυσμός, ως εξήγησις του προς τον orbis Romanus μεταναστευτικού ρεύματος, δεν είναι επαρκής. Η αιτία των μεγάλων επιδρομών πρέπει να αναζητηθή κυρίως εις τας υπό των ασιατικών λαών προκλειθείσας αναστατώσεις, ότε ούτοι ευρέθησαν υπό την πίεσιν των Ούννων. Οι τελευταίοι ούτοι από του Α΄μ.Χ. αιώνος μετεκινήθησαν προς την Δύσιν, ωθούντες δυτικώτερον άλλας ομάδας ασιατικών λαών, αίτινες πάλιν περέσυρον τους Γερμανούς και Σλάβους. Ούτω κατέστη αδύνατον να τεθούν φραγμοί εις τα μεγάλα κύματα των μεταναστών, αναζητούντων κατοικίαν και καλλιεργήσιμον γην. Ούτοι επορεύθησαν προς διαφόρους κατευθύνσεις˙ η εγκατάστασίς των άλλοτε είχεν ειρηνικόν χαρακτήρα, άλλοτε όμως συνεδέετο με εξοικισμούς και καταστροφάς.
Ο αντίκτυπος των γεγονότων ενεφάνη εις τους στόχους της ρωμαϊκής εξωτερικής πολιτικής. Αύτη ήδη προ των μέσων του Γ΄ μ.Χ. αιώνος εστράφη εις την διασφάλισιν των συνόρων, αφού δεν ήτο πλέον εφικτόν το πολιτικόν ιδεώδες της pax romana, «της οργανώσεως της παγκόσμιας τάξεως κατά τα κοσμοκρατορικάς αντιλήψεις της Ρώμης». Τα σύγχρονα ρωμαϊκά νομίσματα, απηχούντα κάλλιον παντίς άλλου τας νέας ιδεολογικάς κατευθύνσεις, περιλαμβάνουν εις τας επιγραφάς των μεταξύ των άλλων πολιτικών ιδεών και την Securitas.
Οι μετά τον Κωνσταντίνον άρξαντες κατά τον Δ΄ αιώνα αυτοκράτορες αγωνίζονται σθεναρώς εις την Βρεττανίαν, τον Ρήνον, τον Δούναβιν να κρατήσουν μακράν της ρωμαϊκής επικρατείας τα στίφη των επιδρομέων, οίτινες τελικώς επέτυχον κατά τους τέταρτον και πέμπτον αιώνας να διασπάσουν τον κλοιόν.



[i] Αικατερίνης Χριστοφιλοπούλου, «Βυζαντινή Ιστορία», τ. Α΄ 324-610, σ. 142-143, εκδόσεις Βάνιας, Θεσσαλονίκη 1993
[ii] Emilienne Demougeot, “La formation de l’ Europe et les invasions barbares. Des origines germaniques a l’ avenement de Diocletien”, Paris 1969

Πέμπτη, 4 Φεβρουαρίου 2016

Πολιτική

η πολιτική των κανονιοφόρων
ως μέσο άσκησης πίεσης των δανειστών
Οι αξιότιμοι κύριοι Δανειστές*

Συνεργάτης του πρώτου μνημονιακού πρωθυπουργού της σημερινής ευτελισμένης Ελλάδας και παραδόξως, έμμεση συνεργάτης του σημερινού αρχηγού της αξιωματικής αντιπολίτευσης – και πιθανότητα επόμενου, ελέω Δανειστών, πρωθυπουργού – , όταν αυτός διετέλεσε υπουργός «μεταρρυθμιστικής τάχα πολιτικής», μου έλεγε, με νόημα, πως δεν είναι δυνατόν η Χώρα (εννοούσε, οι πολιτικές ηγεσίες – πολιτική αριστοκρατία), να αγνοεί τον «διεθνή παράγοντα», υπερασπιζόμενη την πολιτική τόσο του ανωτέρω πρωθυπουργού, όσο και του τότε υπουργού και νυν αρχηγού και καταφερόμενη, παράλληλα, κατά της πολιτικής του τελευταίου αυτόνομου πρωθυπουργού του κατ’ επίφαση ανεξάρτητου Κράτους μας, την οποία υπερασπιζόμουν εγώ. Με αφορμή αυτήν την διάσταση απόψεων, ας ρίξουμε μια ματιά στο παρελθόν, αναζητώντας κοινά σημεία στο αέναο, καθώς φαίνεται, ελληνικό πρόβλημα.
Ιωάννης Λιάκουρας
(υποσημείωση: τα ονόματα δεν έχουν καμία απολύτως σημασία. Σημασία έχει η ουσία και το βάθος του προβλήματος)  

Οι Άγγλοι φοβούνταν πάντοτε μήπως το μικρό ελληνικό έθνος εξελιχθεί σε ανταγωνιστικό κράτος στην ανατολική Μεσόγειο[1]. Πρέπει γι’ αυτό να παραμείνει σε ημιάγρια κατάσταση. Σταθερή και συνεπής η βρεταννική πολιτική. Ο υπουργός Εξωτερικών, έως το 1822, Κάστλρη, ήθελε μια Ελλάδα «ακίνδυνη και χωρίς ψυχή, όπως οι φυλές του Ινδοστάν»[2]. Η Ελλάδα έπρεπε να γίνει αποικία ή τουλάχιστον προτεκτοράτο, ποτέ ελεύθερη και ανεξάρτητη. Ο Άγγλος πρεσβευτής στην Αθήνα, Λάιονς, έλεγε το 1841 στον πρεσβευτή της Αυστρίας Πρόκες – Όστεν: «Ελλάδα πραγματικά ανεξάρτητη αποτελεί κάτι παρανοϊκό. Η Ελλάδα είναι ή ρωσική ή αγγλική. Και επειδή δεν μπορεί να είναι ρωσική πρέπει να είναι αγγλική»[3] .
Δέκα χρόνια αργότερα, η Ελλάδα θα γευτεί την ωμή βία της Μ. Βρεταννίας. Το 1850, για να ικανοποιηθούν παράλογες απαιτήσεις υπηκόων της και να αποκατασταθεί «ηθική βλάβη» από το ελληνικό Δημόσιο, κηρύσσεται ναυτικός αποκλεισμός της χώρας. Δεν αναγνώριζαν οι Άγγλοι ούτε των ελληνικών Αρχών τα μέτρα ούτε τις δικαστικές αποφάσεις.
Αυτή η ναυτική εκστρατεία για παράλογη υπεράσπιση ιδιωτικών συμφερόντων ήταν μια τρομοκρατική ενέργεια για να αποκατασταθεί η αγγλική επιρροή στην Ελλάδα που είχε εξασθενίσει επί πρωθυπουργίας του γαλλόφιλου Κωλέτη, με άσκηση ωμής βίας και επίδειξη ισχύος. Δεν αρκούν πια οι επεμβάσεις διαμέσου του «αγγλικού κόμματος». Τον λόγο έχουν οι μοίρες των κανονιοφόρων. Αφηγείται ο Μακρυγιάννης: «Τότε ο Παλμερστον ετοιμάζει ένα σημαντικόν στόλον με βατζέλα, με φρεγάδες, με μπρίκια και με στρατεύματα κι’ ο Πάρκερ ναύαρχος κι’ έρχονται εις τον Πειραιά κι’ Αμπελάκια να μας κάνουν στενόν μπλόκο με τον λόγον ότι ζημιώσαμεν τον Οβραίον και τον Φινλάυ … Και παίρνουν όλα τα εθνικά πλοία καιτα εμπορικά κι’ αφανίζουν το εμπόριον γενικώς και τους δυστυχισμένους τους νησιώτες». «Και ένας μεγάλος στόλος των σκύλων, μας έχουν μπλόκον, οπούναι περίπου από τρεις μήνες και μας επήραν όλα τα καράβια και μας κατακερμάτισαν όλο το εμπόριον και τζαλαπάτησαν την σημαίαν μαςκαι πεθαίνουν της πείνας οι άνθρωποι των νησιών και εκείνοι οπούχουν τα καράβια και γκιζερούν εις τους δρόμους και κλαίνε με μαύρα δάκρυα».
«Τζαλαπάτησαν την σημαίαν μας», γράφει περίλυπος ο στρατηγός. Τριανταπέντε χρόνια αργότερα, το 1885,επί πρωθυπουργίας Χαρ. Τρικούπη, επειδή ένας χωροφύλακας «απώθησε βιαίως» τον Άγγλο επιτετραμμένο που θέλησε να περάσει από απαγορευμένη περίοχη στο Λυκαβηττό – υπήρχε φυτώριο – η πρεσβεία ζήτησε με διακοίνωση δημόσιο εξευτελισμό της ελληνικής σημαίας. Και ο πρωθυπουργός δέχτηκε την εκβιαστική και τρομοκρατική αξίωση για «ηθική ικανοποίηση»
Οι Δυνάμεις επέβαλλαν τη θέλησή τους με τη βία και την τρομοκρατία και μεταχειρίζονταν την Ελλάδα ως αποικία. … Κατά τον Κριμαϊκό πόλεμο … η Ελλάδα επωφελείται από τη ρωσοτουρκική ρήξη και επιχειρεί εθνική δράση στις υπόδουλες περιοχές. … Οι Άγγλοι σπεύδουν με διακοίνωση να προειδοποιήσουν την ελληνική κυβέρνηση ότι οι Μεγάλες Δυνάμεις, τώρα περισσότερο από κάθε άλλη φορά, υποστηρίζουν την ακεραιότητα και ανεξαρτησία της τουρκικής αυτοκρατορίας. Ακολουθεί  συλλογική τελεσιγραφική διακοίνωση των πρεσβευτών των τεσσάρων τουρκόφιλων Δυνάμεων (Αγγλίας, Γαλλίας, Αυστρίας και Πρωσσίας) που προκαλεί λαϊκές αντιδράσεις και πατριωτικό παροξυσμό. Η κυβέρνηση απαντά ότι οι εξεγέρσεις στις τουρκοκρατούμενες περιοχές οφείλονται στην καταπίεση. Τελικά, οι Αγγλογάλλοι συμπολεμιστές των Τούρκων στην Κριμαία επεμβαίνουν δυναμικά. Τον Μάιο του 1854 αποβιβάζονται στον Πειραιά …
Μ’ όλο που οι δύο Δυνάμεις επέβαλαν στον Όθωνα κυβέρνηση της αρεσκείας τους – οι Άγγλοι «διόρισαν» τον Μαυροκορδάτο, οι Γάλλοι τον Καλλέργη – οι επικεφαλής του στρατού κατοχής μεταχειρίζονταν την Ελλάδα ως αποικία …
Και ενώ στην Κωνσταντινούπολη ο Άγγλος πρεσβευτής Ερρίκος Μπάλβερ «ενέδυε τον σουλτάνον το πολυτιμώτατον των παρασήμων του Ην. Βασιλείου»[4] και η Τουρκία γίνεται πανηγυρικά δεκτή στην ευρωπαϊκή οικογένεια, στην Αθήνα ο Άγγλος πρεσβευτής Βάις παρουσιάζεται στον Όθωνα και υπενθυμίζει με αυθάδεια την ελληνική υποτέλεια. Οι αξιώσεις των Δυνάμεων διατυπώνονται με ωμότητα και αυταρχισμό: «Οι Δυνάμεις ίδρυσαν ανεξάρτητο βασίλειο και του έδωσαν ηγεμόνα. Έχουν λοιπόν δικαίωμα να αξιώσουν από τους Έλληνες αισθήματα ευγνωμοσύνης και σεβασμό των συμφερόντων τους. Έπειτα, μη λησμονείτε ότι οι Δυνάμεις είναι Δανειστές σας …

* Κυριάκου Σιμόπουλου, "Ξενοκρατεία, μισελληνισμός και υποτέλεια", σ. 532 κ. επ., Αθήνα 1990


[1] Ο κίνδυνος είναι ορατός για τις δυτικές δυνάμεις. Προοδεύει ο Ελληνισμός στον εμποροναυτικό τομέα, της Διασποράς κυρίως … Στα μισά του ΙΘ΄ αιώνα οι ελληνικέ παροικίες κυριαρχούσαν στην βαλκανική οικονομία. Ελληνικά τα 2.000 από τα 3.000 πλοία που εκτελούσαν τις μεταφορές στον Δούναβη. Το 1841, στην Αλεξάνδρεια, το ελληνικό εμπόριο κάλυπτε το ένα τρίτο του συνολικού. Ο ελληνικός εμπορικός στόλος αναπτυσσόταν σταθερά, παρά τις αντιξοότητες: 1838 χωρητικότης 85.000 τόννοι, 1850 270.000, 1866 330.000, 1870 404.000 …
[2] Κ. Τάκερμαν, «οι Έλληνες της σήμερον», Αθήναι 1877, σ. 111. Έλεγε ο Καποδίστριας στον απεσταλμένο του φιλελληνικού κομιτάτου του Λονδίνου, συνταγματάρχη, Λ. Στανχόουπ : «Έσεις οι Άγγλοι θέλετε να μεταβάλετε την Ελλάδα σε Ινδοστάν» (Αν. Λιγνάδης, «το πρώτον δάνειον της Ανεξαρτησίας», Αθήναι 1970, σ. 200)
[3] Π. Καρολίδης, «Σύγχρονος ιστορία των Ελλήνων», τ. Β’, σ. 387
[4] Το παράσημο της περικνημίδος

Σάββατο, 2 Ιανουαρίου 2016

φιλοσοφία

Περί σύμπαντος κόσμου[1]
Η αιώνια έλξη των δύο φύλων
«Ο σκοπός της ανθρώπινης ζωής βρισκεται στο ότι στην ψυχή μέσα είναι χαραγμένη όλη η τάξη του Σύμπαντος και των αιτίων του»
Θωμάς Ακκινάτος
Κάποτε για μια στιγμή πρέπει να φύγη από μέσα μας η χαρά για τον κόσμο, να ξεχάσωμε ότι υπάρχομε και γενικά να γίνη μέσα μας προβληματικό ή καλλίτερα να χαθή κάθε τι που είναι γήινο, για να μπορέσωμε να πάρωμε ιδέα τι άβυσσο και τι ύψος είναι η Δημιουργία και σε ποια πληρότητα και μαζί σε ποιο κενό και ποιο αχανές είμαστε τοποθετημένοι, για να αισθανθούμε μ’ αυτό ένα εσωτερικό δυνατό κλονισμό.
Ο Θεός για όρια βάζει στο Σύμπαν τα όριά Του. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι είναι ένας εξευτελιστικός περιορισμός κι’ ένα ταπεινωτικό στένεμα, αλλά απόλυτα και πραγματικά θεϊκά όρια, είναι το πλάτυσμα της επίγειας μικρότητας, το τέλειο μέτρο, το πράγματι ωφέλιμο, το χόρτασμα της ζωής της Πλάσης. Το μέγεθος της Πλάσης περιορίζεται από τον Θεό κι όχι απ’ το Μηδέν.
Ο Θεός έκαμε την Πλάση.
… Η Πλάση χωρίς τον άνθρωπο δεν θάταν ούτε τέλεια ούτε αρκετά θεία. Για να πάρη τη μακάρια απάντηση των έργων της Πλάσης έκαμε ο Θεός τον άνθρωπο. Απ’ τον άνθρωπο, που με τις αισθήσεις του κατανοεί κι’ αντιλαμβάνεται τον κόσμο, για να τον ξαναφέρη πνευματικά στο Θεό, παίρνει το Σύμπαν συνείδηση, φωνή και λόγο. Ο άνθρωπος πρέπει να πη το Αμήν της Δημιουργίας. Από το χώμα κι’ απ’ τα υλικά του Σύμπαντος δημιουργείται κι’ ανυψώνεται …
… Κι’ όλο τον πλούτο της ύπαρξής του και την ευτυχία γιατί πλάστηκε, που έχει ο άνθρωπος, τα πήρε χωρίς να κοπιάση και χωρίς να τα ζητήση. Ο Θεός τάδωσε μόνος του στο καλλίτερο απ’ τα πλάσματά του. Δεν υπάρχει κανένα άλλο σημάδι που νάχη βαθύτερο νόημα για την αυταπάρνηση και την εγγύτητα του Θεού προς τον άνθρωπο, απ’ τον βαθύ, απόκοσμο κι’ αδιατάρακτο ύπνο του Αδάμ, που στο ξύπνημά του παίρνει για δώρο την Εύα. … Γι’ αυτό η γυναίκα απ’ αρχής και για πάντα είναι για τον άνδρα κυριολεκτικά θεϊκός φύλακας, επάνοδος στη γαλήνη, αληθινά θεϊκό δώρο, που πρέπει να προσμένη, να χαίρεται και βαθειά να κατανοή.
«Και κατέπαυσεν ο Θεός τη ημέρα τη εβδόμη από πάντων των έργων αυτού, ων εποίησε»




[1] Ρισάρ Σαττελμαίρ, «Η Γένεση του Σύμπαντος», τυπογραφείο Χέρντερ, Φράιμπουργκ, 1943

Πέμπτη, 9 Ιουλίου 2015

στην εσχατιά της Ευρώπης

«Οι ημέτεροι πολιτικοί όχι μόνον αγνοούσι και απεχθάνονται την ιστορίαν αλλά τρέφουσι προς αυτήν βαθυτάτην περιφρόνησιν»
Δημ. Βερναρδράκης, σε κριτικό του σημείωμα για το έργο του Ν. Δραγούμη «Ιστορικαί Αναμνήσεις», 1874

Στο δραματικό χρονικό δύο χιλιετιών ο ελληνισμός αντιστάθηκε εναντίον επιδρομέων και κατακτητών, αγωνίσθηκε εναντίον της ξενοκρατίας. Απέφυγε τον εκρωμαϊσμό, τον εκλατινισμό και τον εξισλαμισμό γιατί υπερασπίσθηκε την πολιτιστική παράδοση και την ελληνικότητά του. Αλλά η μεταπελευθερωτική υποτέλεια και κυρίως η εξάρτηση … άφησε βαθειές ουλές στο εθνικό σώμα. Ευτέλισε τον δημόσιο βίο και εξαχρείωσε την ελληνική κοινωνία. Άνοιξε βαθύ χάσμα μεταξύ κράτους και πολιτών, καλλιέργησε τεχνητό κλίμα μισαλλοδοξίας, επέφερε τον εκχυδαϊσμό αρ΄χων και αξιών, την ηθική διάβρωση του ατόμου, το φίλαυτον, το ακήδεστον, το απροσδιόνυσον, την πολιτική νηπιότητα και την πνευματική ραστώνη.
Και τώρα, στο πέρασμα προς την Τρίτη χιλιετία, ο ελληνισμός αντιμετωπίζει τη χειρότερη δοκιμασία της ιστορίας του. Το έθνος με τις πλουσιότερες και συνταρακτικότερες εμπειρίες απειλείται με ολοσχερή εκδυτικισμό, με αφανή και βουβή απορρόφηση και σύντηξη στο σύστημα των ανισοτήτων, όπου κυριαρχούν και αλληλομάχονται οι οικονομικοί και πολιτικοί βροντόσαυροι. Απειλείται δηλαδή με πολιτιστική αλλοτρίωση και αφελληνισμό. Για να καταντήσει το ελληνικό έθνος μια ασήμαντη επαρχία στην εσχατιά της ευρωπαϊκής ηπείρου που θα μιλάει μια νεκρή μεσογειακή διάλεκτο. Σ’ αυτή τη χώρα άλλοι θα αποφασίζουν για τις ελευθερίες και το βιοτικό επίπεδο του λαού. Αλλά ο τόπος αυτός δεν θα είναι πια Ελλάδα.
·        
Κυριάκου Σιμόπουλου, «Ξενοκρατία, μισελληνισμός και υποτέλεια», σ. 21, Αθήνα 1990 

Κυριακή, 7 Ιουνίου 2015

Ελληνική ιστορία

Υπάρχει Θεός και θυμάται[i]

… έσπασε το μέτωπο … Καταστροφή …

Οι ειδήσεις μαύρα κοράκια μοναχικά κι άλλοτε κοπαδιαστά, έριχναν τον φόβο στον ουρανό του χωριού.
Έκαναν βόλτες στα στόματα, γεννοβολούσαν κι ύστερα τεράστια μαυροπούλια ξανάπαιρναν το δρόμο. Περνούσαν τη Χίο, άγγιζαν στην Ελλάδα και συνέχιζαν το ταξίδι εις τας Ευρώπας, τα χυδαίας, τας τουρκικάς στο θρήσκευμα και στο πολίτευμα χριστιανάς, να κρώζουν για έλεος και βοήθεια απλοϊκών, γλυκόκαρδων ανθρώπων.
-          Φευγάτε ! Τί κάθεστε ; Οι τσέτες κατεβαίνουν με τσεκούρια.
-          Στη Σμύρνη μεγάλο κακό. Ήμουν εκεί. Καΐκια φεύγουν φορτωμένα φοβισμένους ανθρώπους κι άλλα αράζουν και ξεφορτώνουν σακιά σταφίδες. Ένας Θεός γνωρίζει μονάχα «τι μέλλει γενέσθαι».
Ο Τούρκος κατεβαίνει … νικητής και τροπαιούχος, με την αβάντα των αγγλογάλλων.
Οι σκλάβοι ελευθερώνονται. Οι δούλοι ποτέ τους.
Απομακρύνθηκε μ’ εκείνο το ίσιο αγρoτικό του βήμα. Ψηλός και λαμπερός μέσα στην απόφαση της εκλογής του για ζωή και θάνατο. Μια θυσία χωρίς αντίκρυσμα, γιατί αυτοί που μας διαφεντεύουν, ανάξιοι κι ανίκανοι, ανιδέατοι, δούλοι των ξένων, στείροι και στεγνοί καθώς είναι, δανείζονται από τους φραγκολεβαντίνους ιδέες και γνώμες και μ’ αυτές προσπαθούν να κουμαντάρουν τον Ελληνισμό και τους Έλληνες.
-          Σφαγείο τ’ Αλάτσατα …
-          Ατιμία.
-          Πολλοί τρελάθηκαν απ’ τα μαρτύρια.
-          Θρήνος, σας λέω.
-          Με τους Τούρκους είναι Γάλλοι και Άγγλοι και Ιταλοί ντυμένοι τσέτες. Το τί γίνεται …
-          Δεν βλέπει ο Θεός, δεν λυπάται ;
-          Τούρκος είναι, σας λέω. Στη Σμύρνη τους είδα μέσα απ’ το καΐκι του νονού μου. Είχαν πιάσει θέσεις στην πόλη κι όπου έβλεπαν ψυχή, μπαμ και κάτω. Και δίπλα τους ήταν Γάλλοι και Ιταλοί και Εγγλέζοι και δεν τους εμπόδιζαν. Άνομοι, είπα, θα τα πληρώσετε μια μέρα. Υπάρχει Θεός και θυμάται.



[i] Γεωργή Διλμπόη, «ο άνεμος της παλληκαριάς», σ.σ. 19, 20, 35, 44, 51, 66, εκδόσεις άλφα πι, Χίος 2015

Σάββατο, 7 Μαρτίου 2015

Ελλήνων ιστορία

Η αποτυχία στην Ευρώπη[i]
Προετοιμασίες για την εισβολή

Παρά την απειλή που αντιμετώπιζαν, οι Έλληνες δεν κατάφεραν να σχηματίσουν μια αποτελεσματική αντιπερσική συμμαχία. Φυσικά, όλοι απευθύνθηκαν για συμβουλές στους Δελφούς, όπου ο Απόλλωνας τούτη τη φορά υπερέβαλλε εαυτόν. Στους Σπαρτιάτες, τους οποίους είχε ήδη προειδοποιήσει ο Δημάρατος, η Πυθία είπε πως ο εχθρός που ερχόταν είχε τη δύναμη του Δία και δεν μπορούσαν να τον σταματήσουν ούτε ταύροι ούτε λιοντάρια. Ακόμα τους προειδοποίησε πως είτε θα καταστρεφόταν η πόλη τους είτε θα σκοτωνόταν ο βασιλιάς τους[ii]. Ο χρησμός προς τους Αθηναίους ήταν ακόμα πιο φρικτός : η Πυθία τους ρώτησε γιατί καθυστερούσαν και δεν έφευγαν τρέχοντας στην άκρη της γης, εγκαταλείποντας τα σπίτια και την πόλη τους. Η πόλη τους θα παραδινόταν στην φωτιά, τα τείχη και οι ναοί τους θα γίνονταν ολοκαύτωμα, μαύρο αίμα θα κυλούσε και αν ήθελαν να σωθούν θα έπρεπε να φύγουν αμέσως. Οι απεσταλμένοι ξαναγύρισαν στον ναό σαν ικέτες και παρακάλεσαν για ευνοϊκότερο χρησμό˙ και πάλι η Πυθία τους απάντησε πως έπρεπε να υποχωρήσουν μπροστά στον εχθρό και να εγκαταλείψουν τη γη τους, αν και τους έδωσε ελπίδα σωτηρίας «μέσα στο ξύλινο τείχος» και κατέληξε πως η ιερή Σαλαμίνα θα οδηγούσε στο χαμό πολλά παλικάρια˙ ο Θεμιστοκλής με κόπο κατάφερε να πείσει τους Αθηναίους πως με τα ξύλινα τείχη ο Απόλλωνας εννοούσε τον στόλο τους[iii]. Στο Άργος, το οποίο ήδη βάραιναν υποψίες πως επιζητούσε την περσική επέμβαση, μετά τη συντριπτική ήττα του από τη Σπάρτη, δόθηκε η συμβουλή να υιοθετήσει στάση ένοπλης ουδετερότητας[iv]. Στους Κρήτες, που ρώτησαν αν θα είχαν όφελος προσφέροντας βοήθεια στους Έλληνες της ηπειρωτικής χώρας, το μαντείο απάντησε ωμά να μην φανούν τόσο ανόητοι όσο τότε που είχαν προσφέρει βοήθεια στον Μενέλαο, στον Τρωικό πόλεμο[v]. Ο κερκυραϊκός στόλος προφασίστηκε κακοκαιρία για να μην ξεκινήσει[vi] . Ο Γέλωνας, ο τύραννος των Συρακουσών, υποσχέθηκε μεγάλη βοήθεια, με τον όρο να τον κάνουν αρχιστράτηγο, αλλά τελικά έστειλε μόνο τρία μικρά πλοία, που παρακολουθούσαν από μακριά την έκβαση της σύγκρουσης[vii].
Αποθαρρυμένοι από την απάθεια και, ακόμα χειρότερα, από την ενδοτικότητα των ολιγάριθμων Ελλήνων Δύσης, οι οποίοι διατηρούσαν ακόμα την ανεξαρτησία τους, τα μέλη της Ελληνική Συμμαχίας τρομοκρατήθηκαν ακόμα περισσότερο από την αυτοπεποίθηση του Ξέρξη, ο οποίος, όταν συνέλαβε τρεις κατασκόπους τους, στις Σάρδεις, το 481, αντί να τους τιμωρήσει, διέταξε μόνο να τους δείξουν τον τεράστιο στρατό του και κατόπιν τους άφησε ελεύθερους για να αναφέρουν στην πατρίδα τους όσα είχαν δει[viii].  Την άνοιξη του 480 ο περσικός στρατός ξεκίνησε από τις Σάρδεις … και …έφτασε τελικά στο Ίλιο. Το νερό του άλλοτε φημισμένου Σκάμαδρου αποδείχτηκε πολύ λίγο για να ξεδιψάσει όλο το περσικό στράτευμα. Ο Ξέρξης ανέβηκε στο πέργαμο (ακρόπολη) του Πριάμου, όπου θυσίασε χίλια βόδια στην Αθηνά του Ιλίου, ενώ οι Μάγοι πρόσφεραν σπονδές στους υπερασπιστές της Τροίας. Με τον τρόπο αυτό ο Ξέρξης αυτοανακηρύχτηκε πρωταγωνιστής ενός καινούργιου Τρωικού πολέμου.



[i] Αλβέρτου Όλμστηντ, ιστορία της Περσικής αυτοκρατορίας, σ.σ. 388-389, 1948 πανεπιστήμιο Σικάγου, 2002 βιβλιόπολις_Οδυσσέας
[ii] Ηρόδοτος, Ζ΄ 220, 239
[iii] Στο ίδιο, 139 κ.εξ.
[iv] Στο ίδιο, 148 κ.εξ.
[v] Στο ίδιο, 169
[vi] Στο ίδιο, 168
[vii] Στο ίδιο, 153, 157-158
[viii] Στο ίδιο, 146 κ.εξ.